Kerken

 

Oude St Martinus (RK) Boverkarspel

De RK Sint Martinuskerk uit 1872 is in 1966 gesloopt en vervangen door de huidige moderne Sint Martinuskerk

De gereformeerde, later hervormde gemeente Bovenkarspel vormde een zelfstandige kerkgemeente met een eigen kerkbestuur en predikant. In 1667 sloten de gereformeerden uit Bovenkarspelse deel van de Noorderdijk zich aan bij de nieuw gevormde gereformeerde gemeente Andijk. De katholieken uit Bovenkarspel vielen onder de statie in Bovenkarspel. 

RK Statie, sedert 1858 parochie van de H. Martinus  We schrijven begin jaren 60 van de vorige eeuw en wij bevinden ons in het dorpje Bovenkarpsel, nu gelegen in de gemeente Stede Broec (Lutjebroek, Grootebroek en Bovenkarspel). Het pastoraal team aldaar is dolenthousiast over de voorgenomen liturgische vernieuwingen, alleen heeft men een probleem. Men heeft een prachtige 19e eeuwse dorpskerk die eigenlijk niet is te moderniseren zonder dat de parochianen in opstand zouden komen. Nu was de kerk gebouwd op fundamenten die feitelijk te licht waren voor het Godshuis. Wat wel vaker voorkwam bij 19e eeuwse godshuizen. Daardoor onstonden er enkele verzakkingen en scheurtjes. Daarop liet de pastoor een onderzoek doen, waaruit bekend werd dat een en ander heel goed restaureerbaar was. De fundamenten konden verstevigd worden, en de scheuren in het metselwerk konden goed gerepareerd worden. Natuurlijk werd dit raport "geheim" gehouden. De goedgelovige dorpsbewoners werd wijsgemaakt dat de kerk zowieso veel te klein was voor de te verwachten aanwas aan gelovigen. Inderdaad werd Bovenkarspel een groeikern, maar de mensen die "uit den vreemde" kwamen waren meestal niet Rooms Katholiek.

Na enig gemor, na verstrekking van valse informatie, ging de goegemeente maar akkoord. De oude kerk werd gesloopt en een joekel van een moderne zaalkerk werd gebouwd. Een zaalkerk die in 1965 al aan de zeer grote kant was. Tegenwoordig preekt de pastoor, als er geen woco is, voor een angstig lege kerk.

Dit alles voor mij een bewijs dat de gemeenschap indertijd niet snapte waar men mee bezig was.

Bovenstaande feiten zijn mij bekend geworden na het bestuderen van de archieven van een inmiddels al lang geleden overleden pastoor. Men heeft de boel keihard belazerd. Het bisdom, de pastoor en het bestuur. Allen wisten dat het lariekoek was.

 

Nieuwe St Martinus (RK) Bovenkarspel

Grote, rechthoekige, moderne kerk met forse toren. Voorgevel aan oostzijde; koor in het westen. Rechts in het koor een ouder orgel. In de linker zijwand bevindt zich de doopkapel, met een kleurrijk glas-in-beton raam van Daan_Wildschut voorstellende "De Ark van Noach".

De huidige moderne zaalkerk werd gebouwd volgens de liturgische opvattingen bij het Tweede Vaticaans Concilie in de jaren 1960

 

 

Nederlands Hervormde (NH) Bovenkarspel

De Hervormde kerk uit 1828 is in 1968 gesloopt en vervangen door de huidige Hervormde kerk (Hoofdstraat 257). In het kader van de fusie van de protestantse kerken in de gemeente tot Protestantse Gemeente Stede Broec is de kerk in Bovenkarspel aan de eredienst onttrokken en herbestemd tot woonhuis (men kerkt sindsdien in de Oude Kerk in Grootebroek).

 

In de kerk van Haastrecht ging bij de brand van 1896 het orgel verloren. In 1900 werd in de herbouwde kerk door J. Fr. Witte en Batz en Co uit Utrecht een nieuw orgel geplaatst. Bij de brand van 1964 ging ook dit orgel verloren.

Na voltooiing van de restauratie werd in 1968 een orgel geplaatst afkomstig uit de hervormde kerk van Bovenkarspel. Gebouwd in 1847 door de derde generatie Van Dam: Lambertus, Pieter en Jacob, voor de Hervormde Kerk te Bovenkarspel.

 

 

Oude St Johannes de Doper (RK) Grootebroek

Op 7 juni 1559 werd de oude kerk van St. Johannes de Doper ingezegend. Dit gebouw stond een stukje verder op de Zesstedenweg, op de plaats waar nu de Hervormde kerk van Grootebroek staat. De kerk had een toren van ongeveer 21 meter hoog, waar nog een spits van 21 meter bovenop stond. Deze toren was voor de schippers een prachtig baken (herkenningspunt langs de kust). In de kerk stond een heel mooi orgel. Tot deze kerk behoorde het St. Elizabethklooster, dat net als de kerk aan de dorpsstraat stond.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog verbleven de Geuzen in het Elizabethklooster. De Geuzen vochten tegen de Spanjaarden. Tijdens deze oorlog trad er een hervorming op. De kerk ging vernieuwen, veranderen. Grootebroek wilde het oude geloof behouden, terwijl het nieuwe geloof zogenaamd de baas was. Het oude geloof mocht niet meer. Dit bracht problemen en verwarring en de pastoor van die tijd is waarschijnlijk gevlucht. De katholieken van Grootebroek die nu zonder herder en zonder kerkgebouw verder moesten (want deze werd van het nieuwe geloof), hielden bijeenkomsten in een schuur of een huis onder leiding van plaatsgenoten die dit voorzichtig (vaak zelfs stiekem) deden. Heel soms kwam er een priester. Tussen het oude en het nieuwe geloof ontstond een steeds grotere kloof. Het nieuwe geloof staat nu bekend als de gereformeerden of hervormden (protestanten). Velen zijn het oude geloof trouw gebleven. Zij konden na de hervorming hun geloofsgemeenschap weer opbouwen. Om hun bijeenkomsten te kunnen blijven houden moesten de katholieken elk jaar geld betalen aan de schout.

De eerste pastoor van Grootebroek na de Hervorming was Meinardus Petri. Na deze pastoor volgen nog vele herders, maar een kerkgebouw hadden ze nog steeds niet. De Protestantse regering verbood Katholieke rituelen als het luiden van de klokken en het snoepjes ophalen met Sinte-Maarten. 

De kerkbijeenkomsten werden gehouden in het houten kerkschuurtje dat stond op de plaats waar het kerkplein nu is. Het kerkgebouwtje moest er zo onopvallend mogelijk uitzien en mocht niet als dusdanig kerkgebouw herkenbaar zijn. Het houten kerkschuurtje moest vaak gerepareerd worden en stortte uiteindelijk, na een storm, bijna in. Toch hij is blijven staan tot de bouw begon van de stenen kerk in 1858.

Naast dit houten schuurtje waren er in Grootebroek nog twee zogenoemde preekplaatsen. De Oosterpreekplaats was gevestigd in een tuinhuis die nu in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen staat. De Westerpreekplaats was gevestigd in het gebouw van de openbare school (De Rakkers).

Pastoor Bartel was de laatste pastoor in de schuilkerk. Tijdens zijn laatste levensjaren is de nieuwe kerk gebouwd. Hij was een van de eersten die begraven werd op de nieuwe begraafplaats. Hij ligt begraven in het priestergraf, welke nog steeds op onze begraafplaats te vinden is.

In 1848 kwam er een nieuwe grondwet. Alle godsdiensten werden nu voor de staat gelijk. Hierdoor kon men een echt kerkgebouw gaan bouwen. Deze kerk werd gebouwd onder pastoor Debets. De kerk werd gebouwd in Neogotische stijl. Met veel pleisterwerk, pilaren en spitsboogvensters. Het is ongeveer dezelfde stijl als de kerk van Wervershoof.

De kerk werd gebouwd achter de houten schuilkerk. De hele parochie werkte mee aan de nieuwe kerk. Er kwamen grote, mooie altaren, een preekstoel, een doopvont, kerkbanken en een witte marmeren communiebank. Afgezien van de prachtige preekstoel zijn het hoofdaltaar, de communiebank, het Maria-altaar, het St. Johannesaltaar, kerkbanken en de doopvont die in onze huidige kerk staan, afkomstig van het vorige kerkgebouw. Op de plaats van de houten schuilkerk werd een tuin aangelegd.

Na enkele tientallen jaren was het kerkgebouw alweer te klein. Hij werd uitgebreid, maar was uiteindelijk alsnog te klein voor de alsmaar groeiende gemeenschap. In de loop der jaren werd het gebouw steeds slechter en raakte in verval. De spits van de kerktoren werd in 1910 geroofd, waardoor het een stompe toren werd. Uiteindelijk begonnen zelfs de muren te scheuren.

Begin twintiger jaren werd er beslist om een nieuwe en grotere kerk te bouwen

 

Nieuwe St Johannes de Doper (RK) Grootebroek

Monumentenwacht Noord-Holland geeft o.a. aan: deze kerk, een kruisbasiliek met toren links in de voorgevel, is in 1926-1927 gebouwd naar een ontwerp van de Zaandamse architect S.B. Sante, volgeling van de benedictijner monnik Dom Paul Bellot. Met zijn ellipsbogen, gemetselde gewelfconstucties, toepassing van kleurige baksteen, keperboogvensters en combinatie van beton en baksteen, toont de kerk duidelijk de invloed van het werk van deze internationaal opererende benedictijner architect, met wie Van Sante eerder samenwerkte bij de bouw (1925) van de St. Adelberkapel te Bloemendaal. Van Sante bracht in december 1924 een bezoek aan de St. Paulusabdij te Oosterhout om Dom Bellot zijn tekeningen voor de kerk te laten beoordelen. Deze vond de plannen zeer goed. De kerk werd gebouwd door de aannemers L.O. Koenders en H.A. Th. ten Thij te Grootebroek/Enschede. Het opmerkelijke interieur verkeert nog vrijwel in oorspronkelijke staat, afgezien van de moderne lampen en het na het Tweede Vaticaanse Concilie vergrote priesterkoor. De merendeels neogotische inventaris (altaren, doopvont, communiebank, zijbanken) is afkomstig uit de voorganger van de huidige kerk. Het kerkgebouw is van cultuur- en van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard gebleven voorbeeld van rijke baksteenarchitectuur uit het interbellum in de provincie Noord-Holland. De kerk heeft situationele waarde vanwege de markante stedebouwkundige situering in het lintdorp Grootebroek.
Op het kerkplein van de huidige kerk heeft een schuilkerk gestaan.
Met de invoering van de nieuwe grondwet in 1848 werden alle godsdiensten voor de Staat gelijk en mochten de katholieken openlijk kerken hebben en bouwen. OP de plek van de huidige kerk, achter de toenmalige schuilkerk, werd in 1858 een nieuwe bakstenen kerk gebouwd eveneens gewijd aan de H. Johannes de Doper. Na enkele tientallen jaren werd de kerk alweer te klein. Verder vertoonde de toenmalige kerk in de loop der jaren door de gebrekkige fundering steeds meer gebreken. De slanke toren werd omstreeks 1910 beroofd van zijn spits. Op de plaats van de toenmalige kerk is de huidige kerk gebouwd.

\

 

Nederlands Hervormde (NH) Grootebroek

De kerk werd in de veertiende eeuw gebouwd. Toen in 1572 de West-Friese steden zich achter Willem van Oranje schaarden en kozen voor de reformatie, ging het kerkgebouw over in de handen van de Nederduitsch Gereformeerde Gemeente van Grootebroek. In de afgelopen eeuwen werd de kerk regelmatig getroffen door brand. De eerste grote brand had plaats in 1694.

  Anno 1726

Daarna in 1750, waarbij ook een deel van het dorp afbrandde. In 1848 werd de kerk herbouwd op een deel van de oude fundamenten. Tot 1975 is de kerk aaneengesloten in gebruik gebleven van de Hervormde gemeente. Een roetexplosie in de oliekachel maakte het toch al in slechte staat verkerende gebouw ongeschikt voor verder gebruik. De kerkelijke gemeente ging toen gebruik maken van het nabij gelegen gebouw De Ark. De kerk is aan het einde van de 20ste eeuw gerestaureerd en is sinds 2002 weer in gebruik bij de Protestantse gemeente van Stede Broec.

Het is een eenbeukige 19e eeuwse kerk met een in de kern middeleeuwse toren. Op deze plek stond een oude vervallen kerk. In 1848 is deze afgebroken en tegen de oude toren een geheel nieuwe kerk gebouwd. De kerk werd 20 mei 1849 ingewijd. De kerk is voorzien van een houten tongewelf. Preekstoel met bijbehorend achterschot en klankbord XVIIc, doopboog XVIId. Doopbanken en doophek 1690. Predikantslezenaar 1749, voorzangerslezenaar en blakerarmen XVIId.

 

Orgel met twee klavieren, in 1850 gemaakt door L.van Dam en Zonen. Rond 1900 voorzien van een pneumatische tractuur door D.G.Steenkuyl te Amsterdam. Het orgel is momenteel niet bespeelbaar, men maakt gebruik van een elektronisch Content orgel, type D2330.

     

 

 

St Nicolaas (RK) Lutjebroek

De Sint-Nicolaaskerk is een driebeukige pseudobasiliek. De kerk is in 1876-1877 gebouwd naar ontwerp van Pierre Cuypers. Van originele kerk resteert alleen nog de gebrandschilderde ramen in het apsis. Het gebouw werd nog tijdens de bouw al aangepast, hierdoor werd de geplande centraalbouw, die Cuypers heeft ontworpen, niet uitgevoerd. Het schip en het dwarsschip zijn langer geworden en in de hoeken van de kruising kwamen kapellen.

Volgens het eerste ontwerp had de kerk vrijwel de aanleg van een centraalbouw; bij de uitvoering werden schip en dwarsschip verlengd en later voegde Cuypers in elk der hoeken van de kruising twee rechthoekige, diagonale kapellen toe. Naast het schip een sobere toren versierd met spitsboognissen en bekroond door een naaldspits. Van de neogotische inventaris zijn de gebrandschilderde ramen in de apsisvensters behouden gebleven. De toren heeft een mechanisch torenuurwerk van Eijsbouts uit 1917 dat is voorzien van elektrische aandrijving.

In de zijgevel van het schip aan de straatzijde is een herinneringsmonument voor Pieter Jong geplaatst. Het monument is in 1917 onthuld en werd in 1918 tegen de kerk aangeplaatst. Het monument toont de beeltenis van Jong, met daaronder de tekst De zaak des pausen is de zaak van God. Afgezien van het monument herinnert ook de P.J. Jongstraat aan de Pauselijk Zoeaaf Jong.

Pieter Janszoon Jong (1842-1867) uit Lutjebroek was één van de jonge Nederlandse katholieken, die in 1860 gehoor gaven aan een oproep van paus Pius IX om hem militair bij te staan. De ‘Reus van Lutjebroek’ trad toe tot het regiment Zuavi Pontifici (‘Zouaven van de Paus’). Hij sneuvelde in 1867 en in 1917 herdacht men de zouaaf in Lutjebroek met een beeld in de voorgevel van de parochiekerk van de Heilige Nicolaas, aan de naar hem vernoemde P.J. Jongstraat.  I

In een gevecht tegen de Garibaldisten bij Monte Libretti sneuvelde hij in 1867, na in zijn eentje veertien tegenstanders met de kolf van zijn geweer te hebben vermorzeld.
Na zijn dood stuurde men Pieter Jongs kepie naar zijn moeder in Lutjebroek, die deze aannam met de woorden: ‘Het spijt me dat ik geen ongehuwde zoon meer heb om in het leger van de paus te dienen’.

Zijn heldendaden werden de katholieke schooljeugd nog tot in de jaren vijftig ingeprent via een spannend leesboek. Hij en de andere zouaven behielden een ereplaats binnen de katholieke samenleving.

 

In 1878 werd een orgel gebouwd door Lodewijk Ypma. Over dit instrument is weinig bekend. In 1928 is het vervangen door een groot orgel van Bernard Pels & Zn. De windvoorziening, opgesteld in de toren, is wel opnieuw gebruikt. In 2010 is het instrument gerestaureerd.

 

 

Nederlands Hervormde Kerk Elisabeth (NH) Lutjebroek (Bessie)

Oorspronkelijk was dit gebouw een Nederlands Hervormde Kerk in Lutjebroek. Tegenwoordig herbergt het een cultureel opbouwcentrum. De bouwtrant is neoclassicistisch (Willem-II-gothiek). Het gebouw werd ontworpen door D. van der Tas en gerealiseerd in 1863. In 1974 tot 1978 hebben er verbouwingen plaatsgevonden.
De voormalige kerk P.J. Jongstraat 85 is van algemeen belang wegens architectuurhistorische en cultuurhistorische waarde als karakteristiek en deels gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een hervormde kerk uit het derde kwart van de negentiende eeuw, uitgevoerd in neogotische bouwtrant (Willem II-gotiek). Tevens heeft het pand ensemblewaarde door de functionele relatie met de voormalige pastorie, P.J. Jongstraat 83a, en de voormalige kosterswoning, P.J. Jongstraat 87.

 

 

Copyright 2001 - 2018 Karigro. Alle rechten voorbehouden  |  Colofon  Privacy  |  Disclaimer